Za każdym razem kiedy jestem w Danii zaskakuje mnie to, jak estetycznie wygląda otoczenie. Nie mówię tylko o świetnym zagospodarowaniu przestrzeni miejskiej. Przeciętne duńskie mieszkania są po prostu... piękne. Przytulne, ciepłe, stworzone do błogiego relaksu. Prawie jakby wszyscy Duńczycy mieli we krwi gen odpowiadający za naturalne wyczucie smaku. Ten niewielki kraj ma ogromną pasję do designu. Nie bez przyczyny "styl skandynawski" już od wielu sezonów króluje w trendach dekoratorskich. Jakie są jego zasady? Przede wszystkim wnętrza powinny być proste i funkcjonalne. Te dwie cechy znajdują swoje odbicie w największych ikonach duńskiego designu.

W Polsce nawet laicy, którzy o designie nie wiedzą nic, potrafią rozpoznać kultowy fotel 366, "liska" czy charakterystyczny wzór na ceramice z Bolesławca. Duńczycy podobnie, mają swoje legendy wzornictwa, które każdy wskaże palcem bez mrugnięcia okiem. Ostatnio przeglądałam ze znajomymi ofertę domu na sprzedaż i zapytałam czy nieruchomość sprzedawana jest z wyposażeniem. Odpowiedziały mi zdumione spojrzenia. "No coś ty, przecież to są KRZESŁA OD ARNEGO JACOBSENA". Warto więc wiedzieć co jest w cenie i znać chociaż kilka najważniejszych nazwisk i producentów duńskiego designu. Ale zacznijmy od podstaw...


Duński design na przestrzeni wieków ulegał wielu przeobrażeniom. Pod koniec XIX-tego wieku wykorzystywał romantyczne i folkowe elementy i inspirowany był Art Nouveau. Współczesne duńskie wzornictwo, utożsamiane z prostymi, czystymi liniami, powstało na przełomie wieków, wraz z pojawieniem się modernizmu, kubizmu czy bauhausu. Było manifestem demokracji i społeczeństwa bezklasowego - miało służyć i być użyteczne dla każdego. I choć przez lata duńscy projektanci korzystali z różnych inspiracji i metod, na piedestale zawsze stawiali funkcjonalność, nie zapominając jednak o estetyce i wysokiej jakości wykonania.

Warto pamiętać, że uprzemysłowienie na szeroką skalę wkroczyło do Skandynawii dość późno. Pozwoliło to na zachowanie tradycyjnego rzemiosła, które miało ogromny wpływ na wykorzystywane przez designerów sposoby produkcji. Lista projektantów i firm, o których warto byłoby wspomnieć w tym artykule jest baaardzo długa. Wybrałam kilka, które uznałam za najbardziej charakterystyczne.

Arne Jacobsen

Jego fotele to niemal relikwie, a nazwisko wymawiane jest z nabożną czcią. Jacobsen był jednym z najlepszych duńskich architektów. I choć sam uważał, że właśnie to było jego głównym zajęciem, dziś pamięta się go głównie ze względu na projekty mebli. Każdy Duńczyk marzy o jego fotelach w swoim salonie. Niestety, ceny potrafią wprawić w osłupienie. Kultowy fotel "łabędź" (zdjęcie powyżej) to wydatek rzędu 3,5 tysiąca euro, natomiast fotel "jajko" (poniżej) wart jest, astronomiczne jak na polskie warunki, 5 tysięcy euro.



Egg chair, fot. www.fritzhansen.com

PH Artichoke Lamp, fot. www.beslit.com

Sven budzi się wypoczęty w zalanej światłem sypialni urządzonej w odcieniach bieli i szarości. Miękka kołdra piętrzy się wokół jego ciała. Odwraca się na bok gdzie jego przepiękna żona uśmiecha się do niego promiennie prezentując szereg doskonałych, białych zębów. Kilka minut później do sypialni wbiega trójka roześmianych dzieci, które z radością wskakują na łóżko i rozpoczynają krótką bitwę na poduszki. Wszyscy śmieją się do rozpuku i nikt nie śpieszy się do pracy czy szkoły.

Boom na kulturę, design, muzykę i wszystko co skandynawskie osiąga ostatnio prawdziwe apogeum. Któż nie słyszał choć raz peanów wyśpiewywanych pod adresem Szwecji? Kraj z najlepszym zabezpieczeniem socjalnym! Cóż za piękna natura! Ah, ci tolerancyjni, ekologiczni, po wsze czasy zdrowi i szczęśliwi Szwedzi! Chyba o każdej nacji na świecie krąży cała masa, mniej lub bardziej prawdziwych, stereotypów. Jednak niewiele z nich może poszczycić się tak pozytywnym wizerunkiem jak Szwecja. Co więcej - Szwedzi wcale nie walczą z nie do końca prawdziwymi opiniami. Wręcz przeciwnie - podtrzymują je i... sami zdają się w nie wierzyć. Co prawda wizerunek perfekcyjnej Szwecji zaczyna powoli podupadać, jednak wiele osób wciąż naprawdę uważa, że życie tamtejszego obywatela nie ma wad i wygląda jak to z katalogów IKEA. Gazetka wydawana przez meblarskiego giganta to swoisty przekrój tego co w Szwecji modne i do czego wypada aspirować. Oczywiście, nie zawsze jest to zupełnie zgodne z prawdą. Zobaczmy czego o Szwedach można dowiedzieć się z najnowszego katalogu.


Z drugiej strony wiele kontrowersji wzbudza szwedzkie leśnictwo. Działalność "leśnej mafii" opisywał w swoich reportażach Maciej Zaremba. Przedstawia intensywną wycinkę drzew bez poszanowania wpływu na krajobraz i charakter miejsca, bezsensowne przepisy i przede wszystkim historie ludzi, którzy stracili wspomnienia swojego dzieciństwa. Naturalne, zielone szwedzkie lasy, z którymi każdy kojarzy ten kraj zmieniły się w fabrykę drewna. Także Living Planet Raport pokazuje, że Szwecja nie jest wcale ekologiczną utopią - plasuje się w czołówce krajów, które nadmiernie wykorzystują surowce naturalne. Jeden Szwed wykorzystuje zasoby, na których produkcję potrzeba ponad 7 hektarów ziemi.

Podział życia na prywatne i zawodowe jest w Szwecji bardzo wyraźny. Wiele szwedzkich firm wprowadziło ruchome godziny pracy lub możliwość pracy z domu, a wszystko to by zapewnić pracownikom jak najlepsze warunki do cieszenia się swoim życiem prywatnym. Przedsiębiorcy zakładają, że szczęśliwy pracownik jest bardziej wydajny i produktywny. Czas wolny jest dla Szwedów ważny i jego zakłócanie to zwyczajne faux-pas. Po powrocie do domu można zająć się wspólnym gotowaniem lub ogólnym relaksowaniem się, znanym w Szwecji pod pojęciem mysa. Na urlopowe wyjazdy większość osób nawet nie zabiera swoich służbowych telefonów. Do tego dodać można ponadprzeciętnie długie urlopy - zarówno te wypoczynkowe i rodzicielskie.


Oczywiście szwedzki pracownik też musi mierzyć się z pewnymi problemami. Nie można jednak zaprzeczyć, że tamtejszy rynek pracy jest jednym z najbardziej przyjaznych i pozwala się cieszyć małymi przyjemnościami życia, bez potrzeby stresowania się tym, czy zdążymy odebrać dziecko z przedszkola.

Do napisania tego tekstu zainspirował mnie poniższy post, znaleziony na jednym z internetowych forum podczas zbierania materiałów do pracy licencjackiej. Użytkownik Humlan88 pisze: "Przejrzałem dziś katalog Ikei i zrobiło mi się trochę smutno. Dlaczego mój dom tak nie wygląda? Do młodych par/singli: czy wasze domy wyglądają jak z katalogu ikea? Czy domy ludzi w ogóle tak wyglądają?". 

Na tym samym forum kolejna perełka "Do wszystkich tam! Jak wyglądają wasze domy? Czy mieszkacie jak w katalogach o wystroju wnętrz? Ja tak nie robię, czy jestem jedyny? Czasem trochę się tym stresuję. Wydaje się, że wszyscy starają się mieszkać tak idealnie jak to tylko możliwe, człowiek może prawie wkroczyć do katalogu".

Przeglądając katalogi szwedzkiego giganta meblowego czy spacerując ulicami szwedzkich miast można dostrzec jeszcze jeden, nieco niepokojący, trend. Wszystko podobnie wygląda, ludzie podobnie się zachowują, głoszą podobne poglądy, mają podobne aspiracje. Nie są niemili, ale też i nie przyjacielscy. IDEALNIE wyważeni. Trudno chyba znaleźć drugie tak homogeniczne, ujednolicone społeczeństwo. Przeglądam katalogi IKEA, które uważam za pewnego rodzaju odwzorowanie głównych trendów w szwedzkiej kulturze, od kilku lat. I od kilku lat nic się w nich nie zmienia. Życie ze stron tych reklamowych gazetek dalej płynie spokojnym trybem - pełnym ekologii, przedstawicieli różnych kultur, białych ścian i owczych skór przerzuconych przez oparcia foteli. W rzeczywistości jednak Szwecja jest chyba krajem jak każdy inny. Krajem, który boryka się z wieloma społecznymi problemami, który nie do końca przypomina stereotypowy obraz Skandynawii.

A co wy sądzicie o trendach przedstawianych w katalogach IKEA? Czy rzeczywiście da się zauważyć ich inspirację w codziennym skandynawskim życiu?

Fotografie wykorzystane w tekście: ikea.com

Są takie filmy, które sprawiają, że tęsknota za życiem w drodze prawie nie daje spać. Dla wielu, to właśnie one są początkiem podróży życia. Poniżej zestawienie moich ulubionych tytułów, które zawsze poruszają czułą nutę w sercu. Ah...

Samsara to hinduizmie oznacza dosłownie nieustanne wędrowanie, niekończący się cykl życia i śmierci. Film to zapierające dech w piersi obrazy 25 najpiękniejszych krajów świata. Każde ujęcie jest tak piękne, że aż trudno uwierzyć, że prawdziwe. Obrazy ludzi, ich obyczajów i nieskazitelnej natury przesuwają się po ekranie w takt muzyki Lisy Gerrard i Dead Can Dance. Pozycja obowiązkowa.

#2 Pociąg do Darjeeling, 2007

Pierwszy film Wesa Andersona, który obejrzałam i początek szaleństwa na punkcie jego poczucia humoru i dystansu do świata. Trzech braci, którzy nie do końca mają ze sobą wiele wspólnego, wyrusza w podróż po Indiach, by odnaleźć matkę, szukającą duchowego ukojenia. Na poły zabawna, na poły wzruszająca historia o próbach odbudowywania rodzinnych więzi, plus indyjskie krajobrazy w tle.

#3 Lost In Translation, 2003


Mój ulubiony film, nie tylko o podróżach, ale w ogóle. Podstarzały gwiazdor filmowy i młoda dziewczyna spotykają się przypadkiem w Tokio. Osamotnieni w wielkim mieście i zagubieni w szalonej japońskiej kulturze odkrywają w sobie bratnie dusze. Scarlett Johansson i Bill Murray i muzyka Air w tle. Arcydzieło.

#4 Sekretne Życie Waltera Mitty, 2013

Walter Mitty to zwyczajny, spokojny pracownik, któremu po dziecięcych marzeniach pozostała tylko ucieczka w świat wyobraźni. Dzięki impulsowi od znanego podróżnika, wyrusza w drogę, która da początek zupełnie nowemu życiu. Inna twarz Bena Stillera, którego kojarzyłam głównie z głupkowatych komedii. A w tle Islandia, Grenlandia i Himalaje.

#5 Jedz, módl się, kochaj, 2010

Aż sama się trochę dziwię, że ten film trafia na tę listę. Nieszczęśliwa Elizabeth postanawia przewrócić swoje życie do góry nogami. Bierze rozwód, pakuje plecak i rusza w podróż do Włoch, Indii i Indonezji. Naiwny, ale naprawdę bajkowy.

#6 Dzika droga, 2014


Podróż może być lekiem na nawet największe życiowe problemy. Pełna żalu młoda dziewczyna rusza w pieszą wędrówkę długą na 1000 mil by poradzić sobie ze śmiercią matki i rozwodem z mężem.

#7 Into The Wild (Wszystko za życie), 2007


Klasyk gatunku. Świeżo upieczony absolwent postanawia uciec od świata i pogrążyć się w prawdziwym, pierwotnym doświadczaniu życia. Zostawia rodzinę i przyjaciół i rusza autostopem na Alaskę.

A wy co dodalibyście do tej listy?

Rozważań na temat Szwedów ciąg dalszy. Zdania na ich temat są podzielone, dlatego postanowiliśmy zapytać o radę niezastąpionego wujka Google, który zna przecież odpowiedź na każde pytanie. W wyszukiwarkę wpisałam frazy, takie jak... "Dlaczego Szwedzi...", "Dlaczego Szwecja..." i zerknęłam w podpowiedzi. Jakich informacji szukamy na temat tego skandynawskiego kraju?

Dlaczego Szwedzi… nie lubią Polaków?

Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że Szwedzi nie lubią nikogo. Nawet siebie nawzajem. Główną zasadą funkcjonowania w szwedzkim społeczeństwie jest bycie lagom, czyli w wolnym tłumaczeniu w sam raz. Nie wypada być zbyt smutnym, ani zbyt szcześliwym. Zbyt skromnym, ani zbyt pysznym. Odwrotnie niż wśród Polaków ceni się wyważenie opinii i bezkonfliktową dyskusję. Być może dlatego Szwedzi mogą być odbierani jako emocjonalnie chłodni. Jednak jak niesie wieść gminna, w gronie najbliższych wszystkie bariery pękają i emocje płyną wartkim strumieniem. Do sprawdzenia.

Szwecja to typowy przykład państwa dobrobytu, w którym wysokie zarobki idą w parze z zabezpieczeniem socjalnym. Jak udaje się utrzymać dynamikę rozwoju przez tak długi czas? Przede wszystkim dzięki dużym nakładom finansowym na badania naukowe i innowacje. Oprócz tego pieniądze płyną do Szwecji między innymi z przemysłu zbrojeniowego (np. SAAB), produkcji środków transportu (Scania), oraz eksportu surowców naturalnych.

Szwedzi ogromną wagę przywiązują do detali w życiu codziennym i wystroju wnętrz. Przeciętny szwedzki dom wygląda bardziej jak profesjonalny salon z designerskimi gadżetami niż miejsce gdzie rzeczywiście mieszkają ludzie. Podobny jest ich stosunek do Świąt Bożego Narodzenia. Jul to ulubiony okres Skandynawów i nie żałują oni wysiłków by całe miasto wyglądało zabójczo. W oknach pojawiają się papierowe lampiony w kształcie gwiazdy, a ulice rozświetlone są milionami lampek. Jednym słowem… jest bajkowo.

Świąteczny Sztokholm

Trudno wyobrazić sobie, że jeszcze na początku XX wieku, Szwecja była krajem tak biednym, że za chlebem wyjechało aż 1,2 miliona osób. To jednak prawda. W Nowym Świecie uciekinierzy zaludnili głównie środkowo-zachodnią część kraju i pracowali na nisko płatnych stanowiskach. Ich potomkami są między innymi Scarlett Johansson czy Julia Roberts. Dobry przykład do naśladowania dla Polski?

Szwecja rządzi we wszystkich rankingach dotyczących innowacyjności. Jak mogłoby się wydawać to długie zimy sprzyjają myśleniu. Z pewnością pomagają również liczne programy wspierające młodych przedsiębiorców. To im zawdzięczamy cuda takie jak Spotify, Skype, Innowacje w Szwecji nie ograniczają się jednak wyłącznie do nowych technologii. Ich elektrownie wykorzystujące odpady, działają tak efektywnie, że Szwecja co roku importuje 800 tysięcy ton śmieci. Rozwiązanie idealne?

Najbardziej znana szwedzka marka - IKEA

Tajemnica tkwi chyba w wysokim poziomie zaufania społeczeństwa wobec państwa. System opieki socjalnej od wielu lat działa w Szwecji tak sprawnie, że nikt nie odważy się narzekać na wysokie podatki. W przedszkolach nie brakuje miejsc dla dzieciaków, do lekarza rzadko kiedy trzeba czekać dłużej niż tydzień, a urlopy macierzyńskie i tacierzyńskie to świętość, której nikt nie ma prawa zakłócać.

Ponieważ ma doskonale działający system opieki socjalnej (patrz punkt wyżej), jedne z najwyższych zarobków w Europie, wspaniałą naturę i przede wszystkim... bułeczki semla.

Semla

Ponieważ szwedzkie społeczeństwo może być odbieranie jako nieprzyjazne i chłodne. Szwecja jest również swoistym “poligonem nowoczesności”, na którym testuje się społeczne nowinki, co często prowadzi do absurdalnych sytuacji (polecam reportaże Macieja Zaremby, który opisuje niektóre z nich).

Skłamałabym pisząc, że kuchnia gruzińska należy do moich zdecydowanych faworytów. Niedomówieniem byłoby również stwierdzenie, że podczas mojej podróży rozkoszowałam się każdym posiłkiem. Wierzę, że kuchnia Gruzji ma wielu fanów, ja jednak należę do mniejszości, dla której pora obiadowa była prawdziwym wyzwaniem.

Jeśli przepadasz za wypiekami z białej mąki połączonymi z zabójczymi ilościami tłustych serów i mięs, gruzińskie dania mogą wkrótce stać się twoimi ulubionymi. Jeśli jednak twoja piramida żywienia bazuje na warzywach i owocach, rybach i lekkim nabiale, przygotuj się na rozczarowanie. Gruzińskie specjały mogą być dla ciebie zwyczajnie niejadalne. Warzywa występują głównie w formie pomidorowo-ogórkowej sałatki z cebulą i kolendrą lub grillowanego bakłażana z majonezem. Ale, przyjrzyjmy się bliżej konkretnym potrawom.

Chaczapuri adżarskie

Chaczapuri to chyba najbardziej znane danie pochodzące z Gruzji, nazywane przez niektrórych kaukaską pizzą.  Przenny placek nadziany roztopionym serem - co może być lepszego? Przyznam szczerze - kiedy spróbowałam go po raz pierwszy zakochałam się w tym daniu. Było niesamowicie proste, domowe i smaczne. Zasmakowało mi do tego stopnia, że jeszcze tego samego dnia wieczorem, postanowiłam zjeść je na kolację. Tym większe było moje zdumienie, gdy rano okazało się, że na śniadanie również jest chaczapuri. Na obiad podobnie. I na kolację. W ten właśnie sposób kiełkować we mnie zaczęła nienawiść do chaczapuri. Ilość sera, moim skromnym zdaniem, niebezpieczna dla zdrowia.

Mimo wszystko muszę przyznać, że chaczapuri to smaczne i sycące danie. Występuje w wielu regionalnych wariantach i z różnymi nadzieniami. Można spotkać wersje z grubo mielonym mięsem lub pastą z czerwonej fasoli. Chaczapuri adżarskie to natomiast ekstremalna wersja potrawy - ciasto zawinięte w kształt pieroga wypełnione jest roztopionym serem, masłem i jajkiem. Co jeszcze? Chaczapuri jest wszędzie i nie da rady od niego uciec. Gruzini kochają je tak bardzo, że traktują niemal jak chleb i przegryzają nim inne posiłki.

Chinkali

Chinkali ma w Gruzji status podobny do pierogów w Polsce, czyli narodowej świętości. Oba dania są zresztą dość podobne. Gruzińska wersja to nieco grubsze ciasto pierogowe, w które zawija się mielone mięso z dodatkiem odrobiny wody. W trakcie gotowania w środku tworzy się bulion, który najpierw trzeba wypić (wygryzwszy najpierw odpowiedni otwór), a dopiero później zjeść resztę sakiewki. Wymaga to pewnej wprawy, pierwsze próby dla większości osób kończą się tragicznie.

Czacza

I nie ma to żadnego związku z tańcem. Czacza to tradycyjna wódka produkowana z winogronowych resztek (coś w stylu włoskiej grappy). Do 60% zawartości alkoholu (niektórzy zaklinają się że do 80%). Straszne paskudztwo, ale spełnia swoje podstawowe zadanie.

Pierwsze dni w Gruzji spędziłam w przekonaniu, że churczchela to kiełbasa. Każdy sklep obwieszony był podłużnymi walcami w odcieniach brązu. Przecież to musi być kiełbasa!

Churczchela z orzechami laskowymi

A jednak nie. Churczchela to słodki deser, a dokładnie orzechy nawleczone na sznurek i maczane w soku winogronowym z mąką kukurydzianą. Sok twardnieje, staje się lekko gumiasty i otacza orzechy zwartą skorupką. Mój absolutny hit nr 1.

fot 1,2,3. flickr, cc: roboppy, 

Szwecja to specyficzny kraj, pełen nietypowych zwyczajów i niepisanych reguł, których nie należy łamać. Jeśli pijesz tylko "prawdziwą" kawę i kupiłeś zapas świec na najbliższe 100 lat, być może spędzasz tam ostatnio zbyt wiele czasu.